انتقال اسناد تجاری پس از واخواست: تداوم یا سقوط امتیازات تجاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمد نوروزی
چکیده
فلسفه نهایی اسناد تجاری تسهیل در جابه­جایی پول و نهایتا کمک به رونق معاملات بین تجار بوده و تمام امتیازات و قابلیت­های ویژه هنگام انتقال و اجرای مفاد آنها نیز در راستای نیل به همین غایت طراحی شده­اند. با وجود این، پس از تصویب ماده 11 کنونی قانون صدور چک، این تصور عمومی در حقوق ایران بوجود آمد که انتقال­گیرنده چک پس از صدور گواهی عدم پرداخت، به دلیل فقدان حسن نیت حق استفاده از امتیازات این سند تجاری را ندارد. عده­ای نیز ملاک این ماده را به کلیه اسناد تجاری تعمیم داده ومعتقدند در برات و سفته نیز انتقال­گیرنده پس از واخواست حق استفاده از امتیازات تجاری این اسناد را ندارد. اما همانطور که خواهد آمد، موارد بسیاری وجود دارد که تجار، به دلیل موقعیت ویژه خویش مانند ارتباط خاص با یک یا چند نفر از مسئولین سند، یک سند تجاری را علیرغم علم به صدور واخواست، با حسن نیت کامل انتقال می­گیرند. در چنین مواردی نیازهای زندگی تجاری اقتضا دارد که نظام حقوقی حاکم بر اسناد تجاری نیز­ چنین انتقالی را دارای ارزش تجاری دانسته و در صورت استناد مسئولین به فقدان حسن نیت، به دارنده اجازه دهد تا خلاف آن را اثبات نماید. ماده 11 قانون صدور چک نیز دارای مقدمات حکمت نبوده و نمی­توان از ملاک آن در تعاملات تجاری ناشی از چک یا دیگر اسناد استفاده نمود؛ این ماده با دیدگاه بزهدیده­شناختی محض، بزهدیده را کسی می­داند که چک در نزد او با مسئله بلامحل­بودن مواجه می­شود و با این دیدگاه کسی که چکی را با وصف بلامحل بودن انتقال می­گیرد متضرر نشده تا بزهدیده محسوب شود.
کلیدواژه‌ها
واخواست
ظهرنویسی
دارنده
امتیازات تجاری
حسن نیت
اقتضائات تجاری

عنوان مقاله English

Transfer of commercial documents after request: Continuation or collapse of commercial privileges

نویسنده English

Mohammad Norozi
  1. اسکینی، ربیعا، حقوق تجارت (برات، سفته، قبض انبار،اسناد در وجه حامل و چک)، چاپ نهم، انتشارات سمت، تهران، 1384.
  2. ستوده تهرانی، حسن، حقوق تجارت، جلد سوم، چاپ اول، نشر دادگستر، 1374.
  3. دمرچیلی، محمد حاتمی، علی، و قرائی محسن، قانون تجارت در نظم حقوقی کنونی، انتشارات دادستان، 1398.
  4. حسن­زاده، حیدر، حقوق تجارت (اسناد تجاری)، انتشارات مجد، چاپ اول، 1393.
  5. صادقی مزیدی، رسول، حقوق اسناد تجاری، انتشارات جنگل، چاپ اول، 1392.
  6. کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، جلد دوم، چاپ چهارم، شرکت سهامی انتشار، 1376.
  7. کاتوزیان، ناصر و عباس­زاده، محمد مهدی، حسن نیت در حقوق ایران، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، فصلنامه حقوق، دوره 43، شماره 3، پاییز 1392، صص 167-176.
  8. مرتضوی، عبدالحمید، قواعد عمومی اسناد تجاری، انتشارات جنگل، چاپ اول، 1392.
  9. ملاحسینی، رحیم، مسئولیت امضاکنندگان اسناد تجاری در پرداخت وجه سند، انتشارت جنگل، چاپ اول، 1395.
  10. نبی­پور، شیرزاد، عدم قابلیت انتقال چک پس از صدور گواهی­نامه عدم پرداخت، مجله کانون وکلای دادگستری، سال هفتاد و یکم، بهار 1398، شماره 241، صص 83-87.
  11. آخوندخراسانی، محمد کاظم بن حسین، کفایه الاصول، موسسه نشر اسلامی، قم، 1424، چاپ هشتم.
  12. سبحانی، جعفر، تهذیب الاصول، تقریر بحث امام خمینی(ره)، جلد1و2 ،دار الفکر، قم، 1410 ه.ق.
  13. مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه، قم، 1370 ه.ش، چاپ چهارم.
  14. Black, Henry Campbell, Black Law Dictionary, Thomson West publishing, Texas, 2004.
  15. Sealy, LS and Hooly, RJA, Commercial Law: Text, Cases and Materials, Fourth edition, Oxford University Press, 2000,
  16. Twomey, David P. and Jennings, Marianne Moody, Principles for Today’s Commercial Environment, 2e, Thomson Higher Education, Ohio, 2008.