آسیب‌شناسی قوانین ناظر بر پیشگیری از فساد اقتصادی در نظام جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
زینب ریاضت
استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
فساد اقتصادی امری چندوجهی و یکی از موضوعات مبتلابه جامعه کنونی ایران است که آثار مخرب اقتصادی و اجتماعی متعددی به­دنبال دارد و لذا در دوره کنونی، پیشگیری از فساد اقتصادی امری ضروری است. علیرغم تلاش­های متعدد، مبارزه و مقابله با فساد، آن­گونه که باید در نظام جمهوری اسلامی ایران نتیجه بخش نبوده و پیشگیری از فساد در معنای راهبردهای کنشی سیاست جنایی ایران مبتنی بر سلسله قوانین و مقررات موجود با هدف هنجارمندسازی و نظام­مند کردن پاسخ­های کنشی به جرایم اقتصادی با ناکارامدی مواجه گردیده است. پیشگیری از فساد اقتصادی در قوانین متعدد همانند قانون ارتقاء نظام سلامت اداری مدنظر قرار گرفته است و علیرغم وجود مبانی مهم و الگوی راهبردی برای پیشگیری از فساد در برخی قوانین، تعدد مراجع قانونگذاری، تعدد متولیان پیشگیری و همچنین تشتت، ابهام و ناکارامدی قوانین از جمله آسیب­هایی است که مانع کارامدی قوانین موجود گردیده است. در مقاله حاضر در راستای ارزیابی قوانین ناظر به یشگیری از فساد با روش توصیفی- تحلیلی و متکی به منابع کتابخانه­ای جوانب موضوع مذکور با هدف اثبات فرضیه فقدان دستاورد عینی پییشگیری کیفری و غیرکیفری از جرایم اقتصادی طی سالیان اخیر آسیب­شناسی و پیشنهاداتی مبنی بر چگونگی اصلاح قوانین با هدف اثربخشی پیشگیری از فساد اقتصادی ارائه گردیده است.
کلیدواژه‌ها
فساد
آسیب‌شناسی قوانین
پیشگیری از فساد
جرائم اقتصادی

عنوان مقاله English

Identifying the Problems of Laws Governing the Prevention of Economic Corruption in the Islamic Republic of Iran

نویسنده English

Zeynab Riazat
Assistant Professor, Department of Criminal Law, Faculty of Humanities, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Economic corruption is a multi-faceted and complex matter and one of the issues affecting the current society of Iran, which has many destructive economic and social effects. Therefore, in the current era, the prevention of economic corruption is essential. Despite the existence of various laws and numerous efforts, fighting against corruption has not been effective in the Islamic Republic of Iran. The prevention of corruption in the sense of the action strategies of Iran's criminal policy is based on a series of existing laws and regulations with the aim of normalization and systematization which have been ineffective. The prevention of economic corruption has been considered in many laws such as Administrative Health System Improvement Law. despite the existence of important principles and a strategic model for the prevention of corruption in some laws, some damages have hindered the effectiveness of existing laws such as the plurality of legislative authorities, the multiplicity of people in charge of prevention, as well as the confusion, ambiguity, and inefficiency of these laws.
In this paper, based on the descriptive-analytical method and relying on library sources, the aspects of the mentioned issue were investigated to evaluate the laws related to the prevention of corruption, and the damages were identified to prove the hypothesis of the lack of objective achievement of criminal and non-criminal prevention of economic crimes in recent years. At last, it presents some suggestions on how to amend laws to effectively prevent economic corruption.

کلیدواژه‌ها English

Corruption
Identifying the Problems of Laws
Prevention of Corruption
Economic Crimes
قرآن کریم.
ابراهیم‌آبادی، غلامرضا؛ و علی مرشدی‌زاد (1383). تأملی چندجانبه در مقوله فساد، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، گزارش دفتر مطالعات سیاسی.
احمدی مقدم، مصطفی؛ اسماعیلی، مهدی؛ و حاجی‌تبار، حسن (1398). مبانی پیشگیری از جرم در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین‌الملل، شماره 46.
احمدی ناطور، زهرا؛ و ریاضت، زینب (1402). تحول مفهوم و مصادیق مأمورین خدمات عمومی، پژوهش‌نامه حقوق کیفری، شماره 28.
اشراقی، محمود؛ و یزدانی، محمدحسین (1380). پیشگیری از وقوع جرم، پژوهش‌های مدیریت راهبردی، شماره 34.
توسلی‌زاده، توران (1390). پیشگیری از جرائم اقتصادی در سیاست جنایی ایران و اسناد سازمان ملل متحد (رساله دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی)، دانشگاه تهران، پردیس فارابی، تهران، ایران.
جعفری، امین (1394). حقوق کیفری تطبیقی (چاپ اول). ایران، تهران: میزان.
جعفری صمیمی، احمد؛ زرین اقبال، حسن؛ زیبائی، محمدرضا؛  درخشانی درآبی، کاوه (1395). بررسی تطبیقی اقتصاد بخش عمومی در الگوی اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و دولت‌های رفاه، پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، شماره 61.
حسنی، جعفر؛ و مهرا، نسرین (1392). نقدی بر مفهوم جرم اقتصادی در قانون مجازات اسلامی، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، شماره 2 و 3.
حطمی، ایمان (1400). جرائم اقتصادی در ایران. ایران، تهران: جنگل.
خانعلی‌پور واجارگاه، سکینه (1390). پیشگیری فنی از جرم (چاپ اول). ایران، تهران: میزان.
دادخدایی، لیلا (1390).  فساد مالی‌-‌اداری و سیاست جنایی مقابله با آن. ایران، تهران: میزان.
دادگر، یدالله و رحمانی، تیمور (1391). مبانی و اصول علم اقتصاد (چاپ 13). ایران، قم: بوستان کتاب.
دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران (1384). کنوانسیون سازمان ملل متحد برای مبارزه با فساد، مجله حقوقی، شماره 14.
دوگراف، خیالت (1394). چشم‌اندازهای نظری فساد (هانیه هژبرالساداتی: مترجم) (چاپ اول). ایران، تهران: آگاه.
رحمانیان، مرتضی؛ قنبری، ابوالفضل؛ و ایزدی راد، رؤیا (1401). فساد اداری و راهکارهای حقوقی مقابله با آن، حقوق و فقه تربیت کودک، شماره 10.
رزمان، علی (1396). رویکرد جرم‌شناختی در جرائم اقتصادی ملی و طبیعی. ایران، تهران: قانون‌یار.
شمس ناتری، محمدابراهیم؛ و توسلی‌زاده، توران (1390). پیشگیری وضعی از جرائم اقتصادی، مطالعات حقوق خصوصی، شماره 41.
شمس ناتری، محمدابراهیم؛ ریاضت، زینب؛ کلانتری، حمیدرضا؛ و زارع، کاظم (1396). قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی (چاپ پنجم). ایران، تهران: میزان.
عاقلی‌نژاد، محمدامین (1394). پیشگیری از جرائم بانکی از طریق حاکمیت شرکتی در بانک‌ها، (چاپ اول)، ایران، تهران: جاودانه جنگل.
عمید، حسن (1360).  فرهنگ فارسی عمید. ایران، تهران: امیرکبیر.
فضلــی، مهــدی؛ و خالقی، ابوالفتــح (1397). کاســتی‌های تقنینــی در کاهــش فســاد در معامــلات دولتــی در پرتــوی رهنمودهــایOECD، پژوهــش حقــوق کیفــری، 6(23).
کدخدایی، عباسعلی؛ و موحدی، نرگس (1402). رویکردهای جهانی به ماهیت رمزارزها و نسبت آن با نهاد تنظیم‌گر، دولت و حقوق، شماره 13.
کمالی، یحیی؛ شیخ زاده جوشانی، صدیقه؛ و دولت کردستانی، اطهره (1399). فراترکیب سازوکار پیشگیری و مبارزه با فساد اداری در ایران. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، شماره 10.
لطفــی، نســرین؛ و حاجــی ده‌آبــادی، محمدعلــی (1392). بررســی نقــش مذهــب در پیشگیــری از وقــوع جرائـم از دیــدگاه افــراد عــادی و مجــرم، دانــش انتظامــی، شماره 15.
محبی، جلیل؛ و ریاضت، زینب (1397). شرح قانون مجازات اسلامی (چاپ اول). ایران، تهران: میزان.
معصومی گودرزی، شیما (1400). مفهوم‌شناسی و درآمدی بر تحول کیفرهای اقتصادی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر زینب ریاضت)، دانشگاه ارشاد دماوند، تهران، ایران.
معظمی، شهلا (1388). بزهکاری کودکان و نوجوانان. تهران: دادگستر.
مؤسسه تحقیقاتی تدبیر اقتصاد (1382). فساد مالی و اقتصادی (ریشه‌ها، پیامدها، پیشگیری و مقابله). ایران، تهران: مؤسسه تحقیقاتی تدبیر اقتصاد.
مهدوی‌پور، اعظم (1390). سیاست کیفری افتراقی در قلمرو بزهکاری اقتصادی (چاپ اول). ایران، تهران: میزان.
میرخلیلی، سیدمحمود (1383). پیشگیری وضعی از نگاه آموزه‌های اسلام، فقه و حقوق، شماره 1.
نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین (1381). تقریرات درس جرم‌شناسی (کنترل اجتماعی جرم و واکنش اجتماعی)، گروه جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه امام‎صادق علیه‌السلام، تهران، ایران.
نجفی ابرندآبادی، علی حسین (1379). تقریرات درس جرم‌شناسی، دوره دکتری دانشگاه تربیت مدرس، نیم‌سال اول.
نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ و هاشم‌بیگی، حمید (1388). دانشنامه جرم‌شناسی (جلد دوم). ایران، تهران: گنج دانش.
نورزاد، مجتبی (1389). جرائم اقتصادی در حقوق کیفری ایران (چاپ اول). ایران، تهران: جنگل.
همدمی خطبه‌سرا، ابوالفضل (1387). فساد مالی: علل، زمینه‌ها و راهبردهای مبارزه با آن. ایران، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
Brooks G, Criminology of Corruption (2016). Theoretical Approaches, Palgrave Macmillan.
Sagant, V & Shaw, M. (2010). International Report on Crime Prevention and Community Safety; Trends and Perspectives. Montreal: International Centere for The Prevention Crime (ICPC).
Amnuldsen, Lnge  (2000). Corrupion, Definitions and concept,chr, Michelseninstitute, Development studies and human rights.
Rose Akerman, Susan (1999). corruption and government Caues Consequences  and Reform , Cambrige university press.