محدودیت‌های پذیرش توبه؛ مانعی برای کاهش جمعیت کیفری زندان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرمشناسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

نظام کیفری اسلام با تأکید بر منزلت رفیع انسان راه بازگشت از خطا را مسدود نکرده است و توبه بزهکار را منشاء اثر می­داند. این نهاد منعطف که همسو با راهبرد شرمسارسازی بازپذیر کننده است؛ امکان مناسبی برای حبس‌زدایی و کاهش جمعیت کیفری زندان به شمار می­رود. مسأله اساسی در این پژوهش دریافت پاسخ این سؤال است که نهاد شرعی توبه چه تأثیری بر کاهش جمعیت کیفری زندان دارد. تحلیل جایگاه توبه در فقه امامیه و قانون ایران و بررسی سازوکارهای آن، امکانات موجود سیاست جنایی را در راستای کاهش جمعیت کیفری زندان ترسیم می­نماید و این نکته را به‌دست می­دهد که برای استفاده از این ظرفیت چه راهکارهایی پیشنهاد می­شود. یافته­های پژوهش حاکی از آن است که سیاست جنایی تقنینی با وجود تمام پیشرفت‌ها و تحولات کماکان دچار ضعف‌ها و خلأ­هایی است؛ مضاف بر آنکه عملکرد محاکم قضایی در اجرای قوانین توبه رضایت بخش تلقی نمی­شود. گسترش قلمرو پذیرش توبه در جرایم تعزیری از قبیل حذف محدودیت­هایی چون تعزیرات منصوص شرعی، تکرار جرم و امکان پذیرش توبه در جرایم تعزیری درجه 1 تا 6، بازنگری در قید لزوم احراز توبه، اصلاح و ندامت، پیش‌بینی نهادهای جانبی چون تشکیل پرونده شخصیت، اعمال نظارت کنترلی و حمایت­گرانه از بزهکار و تعیین سازوکار پذیرش توبه در مراحل پس از صدور حکم از جمله پیشنهادهایی است که در راستای افزایش بهره­وری راهبرد توبه مثمر ثمر خواهند بود.

کلیدواژه‌ها